Historia języka katalońskiego

W XIV wieku używana jest już nazwa „język kataloński” wraz z innymi nazwami takimi, jak język walencki. Obecnie, aby uniknąć potencjalnych konfliktów, które mogłyby być użyte jako broń polityczna i osłabić język na podstawie takiego podwójnego nazewnictwa, Akademia Języka Walenckiego stwierdza, że:

„Faktem jest, że w Hiszpanii istnieją dwie równoprawne nazwy dla tego języka: język walencki ustalony w statucie autonomii Walencji i kataloński, uznany w Statucie Autonomii Katalonii i Balearów.”

Kataloński jest językiem indoeuropejskim należącym do grupy oksytańskiej języków romańskich. Klasyfikacja języka katalońskiego stwarza wiele problemów i kontrowersji (a polityka jest tutaj w tle), ponieważ wiele jego cech łączy ten język z hiszpańskim (język iberoromański) i wiele z oksytańskim, oraz francuskim (języki galloromańskie). Dlatego też klasyfikacja języka katalońskiego zmienia się w zależności od źródeł.

Gramatyka współczesnego języka katalońskiego lokalizuje kataloński wśród języków zachodnioromańskich, w pozycji pośredniej między rodziną galloromańską i iberoromańską. Kataloński narodził się w rodzinie galloromańskiej i utrzymał się w niej aż do XV wieku, jednakże potem nastąpił wyraźny wpływ języka hiszpańskiego. Porównując różne języki romańskie kataloński jest często traktowany jako pomost językowy między językami iberoromańskimi i galloromańskimi. Inne, nowsze badania klasyfikują współczesny język kataloński wśród języków oksytanoromańskich.

Stanowisko mniejszościowe w językoznawstwie katalońskim, chociaż większościowe wśród językoznawców oksytańskich stwierdza, że oba języki ze względu na wzajemną zrozumiałość i tradycję literacką należy traktować jako dialekty tego samego języka. W tej kwestii ojcowie romanistyki tacy, jak Wilhelm Meyer-Lübke, czy też Friedrich Christian Diez, włączają kataloński do całości oksytańskiej.

Pierwsze pisemne świadectwa języka katalońskiego pochodzą z IX wieku , chociaż pierwszy dokument uznawany za kataloński to Organya Homilie z XIII wieku. Aż do XVI i XVII wieku, kiedy to kataloński zaczął się cofać przed hiszpańskim, literatura katalońska rozwijała dzięki takim artystom jak Ramon Llull (XIII – XIV), Ausias March, czy Joanot Martorell (XV).

Kataloński został zakazany w Księstwie Katalonii jako język oficjalny w ramach Dekretu Nueva Planta (1716 ), tak samo w Walencji ( 1707 ) i na Majorce oraz Ibizie (1715). W północnej części Katalonii podobny zakaz został wprowadzony w roku 1700. Minorka dostała się pod władzę brytyjską w roku 1713. Zakazy te z wyjątkiem krótkich okresów w trakcie Pierwszej i Drugiej Republiki Hiszpańskiej obowiązywały na terytoriach Katalonii w Hiszpanii do wejścia w życie statutu autonomii między 1978 i 1983, z wyjątkiem Franja de Ponent.

Po katalońsku mówili w Królestwie Murcji wojskowi Korony aragońskiej i osadnicy z Katalonii od połowy XIII wieku aż do końca XIV wieku. W mieście Cagliari, na Sardynii, język kataloński był używany aż do XVIII wieku. W XIX wieku duże kolonie mówiących po katalońsku znalazły się w Saint Augustine (Floryda) i w Algierii z wymarłym dialektem zwanym patuet.

Język kataloński posiada cechy, które sprawiają, że różni się od innych języków romańskich i o tych cechach postaramy się dalej opowiedzieć…