Pompeu Fabra i Poch

Pompeu Fabra i Poch (urodzony w Vila de Gràcia, 20 lutego de 1868 – zmarł w Prada de Conflent, 25 grudnia de 1948) kataloński inżynier i filolog, który odznaczył się jako twórca współczesnej normy gramatycznej  języka katalońskiego.

Pompeu Fabra urodził się w roku 1868 pod numerem 32 przy Mare de Déu de la Salut, w Vila de Gràcia (dzisiaj Barcelona), później mieszkał również w Gran de Gràcia. Był synem Josepa Fabra i Roca i Carolina Poch i Martí. Miał dwanaścioro rodzeństwa. W wieku pięciu lat (1873) przeżył proklamowanie I Republiki hiszpańskiej, a jego ojciec, republikanin, został wybrany burmistrzem  Vila de Gràcia.

Fabra rozpoczął studia inżynieryjne, które konkurowały z silnym zainteresowaniem naukami filologicznymi. W 1891 roku  opublikował esej na temat gramatyki  współczesnego języka  katalońskiego, w którym po raz pierwszy zgodnie z metodologią naukową opisał język mówiony przy pomocy dokładnej transkrypcji fonetycznej. Wraz z Jakubem i Joaquin Casas Masso i  Torrents Fabra podjął  pierwsze naukowe próby usystematyzowania języka.

W roku 1902  objął katedrę profesora inżynierii chemicznej w  Bilbao, gdzie mieszkał nieprzerwanie do 1912 roku. Pomimo oddalenia od kraju w ciągu tych lat intensywnie zajmował się  filologią.

W 1906 roku wziął udział w I Międzynarodowym Kongresie Języka Katalońskiego, gdzie wygłosił wykład na temat pisowni katalońskiej. Jego prestiż intelektualny został znacznie wzmocniony do tego stopnia, że Prat de la Riba powierzył mu zadanie  standaryzacji języka katalońskiego. Następnie Fabra wrócił do Katalonii i stał się założycielem sekcji filologicznej  IEC (Instytut Studiów Katalońskich). W 1912 roku opublikował gramatykę języka katalońskiego, jeszcze po hiszpańsku, a rok później sformułował zasady pisowni (1913), które oprócz zagorzałych zwolenników miały także i przeciwników.  Jedną z podstawowych zasad pisowni Fabra jest uszanowanie dialektów i etymologii słów. Słownik pisowni (1917) uzupełnił Normy opublikowane w roku 1913.

Od roku 1918, wraz z publikacją Gramàtica Catalana, przejętej jako oficjalny standard języka katalońskiego, rozpoczyna się etap z kulminacją w roku 1931 dzięki publikacji Diccionari general de la llengua catalana. W tym samym roku wychodzi Curs mitjà de gramàtica catalana, przygotowany specjalnie dla szkół i wydany ponownie w roku 1968, wraz z Introducció a la gramàtica catalana.

W roku 1932, Fabra dzięki osiągniętemu prestiżowi zajmuje katedrę języka katalońskiego Uniwersytetu w Barcelonie. Wraz z nim język kataloński oficjalnie i po raz pierwszy w historii zajął miejsce akademickie. W 1933 roku Fabra został prezesem  zarządu właśnie utworzonego Nowego Uniwersytetu Katalonii. Słownik z roku 1932, już wspomniany i znany jako „Słownik Fabra” został pomyślany jako szkic do przyszłego słownika oficjalnego Instytutu Studiów Katalońskich. Kryteria  słownika można podsumować w następujący sposób:

  1. Wyłączenie archaizmów i wyrażeń dialektalnych.
  2. Prognoza usunięcia słów, które z czasem stracą ważność.
  3. Nieprzyjęcie obcych słów zapożyczanych z innych języków, który zastępują typowe słowa katalońskie.
  4. Włączenie słów technicznych, po wcześniejszej katalonizacji, pochodzenia grecko-łacińskiego o uniwersalnych wartościach.

Pompeu Fabra przekroczył granicę francusko-hiszpańską w dniu 31 stycznia 1939, pięć dni po wkroczeniu wojsk Franco do Barcelony. Potem długo podróżował po Francji przez Paryż, Montpellier, Perpignan i, w końcu, Prada de Conflent, gdzie zmarł w dniu 25 grudnia  1948 roku. W czasie od 14 września 1945 roku do 22 stycznia 1948 roku był radcą Generalitat Katalonii na wygnaniu.

Przez ostatnie lata swojego życia, pomimo trudnych warunków, pracował nad nową Gramàtica catalana, opublikowaną pośmiertnie w roku 1956 przez Joan Coromines.